«Հուզական ինտելեկտ» ծրագիր. ՍՄԱՐԹ կրթական մոդելի նոր բաղադրիչը

Ավելի քան երկու տասնամյակ է՝ ՔՈԱՖ-ը Հայաստանի համայնքներում բացահայտում է հետաքրքրասեր, տաղանդավոր և մեծ ներուժ ունեցող երեխաների։ Նրանք սովորում են ծրագրավորել, նախագծել, ստեղծագործել և սեփական գաղափարները վերածել իրական նախագծերի։ Բայց, ինչպես աշխարհի շատ դեռահասներ, նրանք նույնպես հաճախ բախվում են անտեսանելի մարտահրավերների՝ սեփական հույզերը հասկանալու, սթրեսը կառավարելու, կոնֆլիկտները հաղթահարելու և ինքնավստահություն ձեռք բերելու տեսանկյունից։

Հաշվի առնելով նշված գործոնները՝ 2026 թ. հունվարից Լոռու ՍՄԱՐԹ կենտրոնում գործարկվեց կրթակարգի 19-րդ՝ «Հուզական ինտելեկտ» ծրագիրը։ Նախաձեռնության նպատակն է ընդլայնել համակարգված հոգեբանական աջակցության հասանելիությունը ուսանողների համար։ Այսպիսով, ՔՈԱՖ-ը վերահաստատում է Հայաստանի մանուկների համակողմանի զարգացումը խթանելու իր հանձնառությունը։

Ինչո՞ւ է կարևոր հուզական ինտելեկտը և ինչո՞ւ հիմա

Ամբողջ աշխարհում կրթության ոլորտի մասնագետները նկատում են մտահոգիչ մի միտում. դեռահասների շրջանում նվազում է հուզական գրագիտությունը, դիմակայունությունն ու միջանձնային հաղորդակցման հմտությունները։

Հայաստանի համայնքներում բնակվող շատ երիտասարդներ այսօր դժվարանում են.

• ճանաչել, անվանել և արտահայտել իրենց հույզերը,
• հաղթահարել սթրեսային իրավիճակները,
• ճանաչել անձնային սահմանները,
• կառուցողական լուծումներ տալ կոնֆլիկտներին,
• ձևավորել կայուն արժեհամակարգ։

Առանց այս հմտությունների՝ նույնիսկ ամենատաղանդավոր ուսանողը կարող է դժվարանալ իրացնել իր ներուժը։ «Հուզական ինտելեկտ» ծրագիրը ստեղծվել է հենց այս բացը լրացնելու, ուսանողների հոգեկան բարեկեցությունն ամրապնդելու և խնդիրների սրացումը կանխարգելելու նպատակով։

«Գյուղական համայնքներում մենք հաճախ ենք տեսնում հսկայական ներուժով երեխաների, որոնք, սակայն, չունեն բավարար ռեսուրսներ իրենց ներաշխարհը հասկանալու և կառավարելու համար»։

— Թամարա Հարությունյան, ՔՈԱՖ-ի Հոգեբանական ծրագրերի ղեկավար

Փափուկ հմտությունները՝ որպես հաջողության գրավական արհեստական բանականության դարաշրջանում

Արհեստական բանականությունն (ԱԲ) արմատապես փոխում է աշխատաշուկան՝ ավտոմատացնելով բազմաթիվ տեխնիկական հմտություններ, որոնք ժամանակին ուսանողների համար հաջողության երաշխիք էին թվում: Այսօր, երբ տեխնիկական առաջադրանքի պլանավորումն ու կատարումը գրեթե նույնացվել են, սոսկ մասնագիտական գիտելիքը կորցրել է իր նախկին կշիռը։ Այսօր, առավել քան երբևէ, կարևորվում է մարդկանց հասկանալու, կապեր հաստատելու և մարդկային կարիքները վերլուծելու ունակությունը՝ որպես աշխատանքային միջավայրի, համայնքային կյանքի և համաշխարհային շուկայի զարգացման հիմնարար նախապայման։

Հուզական ինտելեկտի ակումբը զարգացնում է այնպիսի փափուկ հմտություններ, ինչպիսիք են համագործակցությունը, կարեկցանքը և առողջ դատողությունը։ Արագ փոփոխվող աշխարհում հենց այս մարդկային որակներն են դառնալու կայուն հաջողության հիմքը։

«Հուզական ինտելեկտ» ծրագրի ներսում

«Հուզական ինտելեկտ» ծրագիրը եռամսյա դասընթաց է ՍՄԱՐԹ կենտրոնի ուսանողների համար։ Այն հանդիսանում է նրանց կրթական ուղու պարտադիր փուլերից մեկը։

Դասընթացն անցկացվում է խմբային ձևաչափով շաբաթական երկու անգամ։ Հանդիպումների ընթացքում ուսանողները զարգացնում են հետևյալ հմտությունները․

• ինքնաճանաչում և ինքնաարտահայտում,
• հուզական ճանաչում և արտահայտում,
• հուզական ինքնակարգավորում,
• մարմնի և հույզերի կապի գիտակցում,
• արդյունավետ  հաղորդակցություն,
• ապրումակցում և համագործակցություն,
• կոնֆլիկտի կառավարում,
• ինքնագնահատական, ինքնավստահություն և մոտիվացիա։

Ծրագրի նպատակը միայն տեսական գիտելիք փոխանցելը չէ, այլև կյանքի որակի փոխակերպումը։

Ծրագրի փորձնական փուլի արդյունքները

Պաշտոնական մեկնարկից առաջ ծրագիրը փորձարկվել է ՍՄԱՐԹ-ի 20 ուսանողի հետ։ Արդյունքները տպավորիչ են։ Մասնակիցների 100%-ը նշել է, որ «շատ գոհ» կամ «գոհ» է ծրագրի  բովանդակությունից ու փորձառությունից։ 93%-ը նյութերը համարել է չափազանց հետաքրքիր, և բոլոր մասնակիցները նշել են, որ ձեռք են բերել նոր գիտելիքներ ու հմտություններ։ 100%-ը խորհուրդ կտա իրենց ընկերներին մասնակցել ծրագրին։

Հոգեբանների դիտարկումները փաստում են, որ երեխաները սկսել են ավելի հստակ ձևակերպել իրենց հույզերը, դարձել են ավելի կարեկից, բարելավել են հաղորդակցման հմտությունները և սկսել են ճանաչել իրենց հույզերը։ Բացի այդ, մասնակիցները նշել են, որ ավելի հստակ և գիտակցված են արձագանքում անձնային դժվարություններին։

Ինչպես նշել է ուսանողներից մեկը.

«Յուրաքանչյուր հանդիպումից հետո զգում էի, որ մեկ քայլով ավելի մոտ եմ դառնում ինքս ինձ»։

ՍՄԱՐԹ-ի համապարփակ մոդելի ընդլայնումը

ՍՄԱՐԹ մոդելի առանցքում երեխայի համապարփակ զարգացումն է, որն իրականացվում է բազմամասնագիտական թիմի՝ հոգեբանների, սոցիալական աշխատողների և լոգոպեդների անմիջական ներգրավմամբ։ 

«Հուզական ինտելեկտ» ծրագրի ներդրումը նոր որակ է հաղորդում այս գործընթացին. Խմբերի առանձնահատկությունների հիման վրա հոգեբանները նաև վերապատրաստումներ ու խորհրդատվություն են տրամադրում ՍՄԱՐԹ-ի ծրագրավարներին՝ ձևավորելով անվտանգ միջավայր, որտեղ ուսանողները ավելի հաճախ և ինքնուրույն են դիմում աջակցության։

«ՔՈԱՖ-ում մենք հավատում ենք, որ կրթությունը պետք է զարգացնի և՛ կարողությունները, և՛ արժեքները»։
— ՔՈԱՖ-ի Գյուղական ծրագրերի դեպարտամենտի ղեկավար Գայանե Վարդանյան

Դուրս գալով ՍՄԱՐԹ-ի սահմաններից

ՍՄԱՐԹ կենտրոնից դուրս ևս ՔՈԱՖ-ը տարիներ շարունակ հետևողականորեն զարգացնում է սոցիալ-հուզական կրթության ուղղությունը։ Վերջին տասնամյակի ընթացքում հիմնադրամի հոգեբանները սոցիալ-հուզական ակումբներ են հիմնել Հայաստանի բազմաթիվ համայնքներում։ ՔՈԱՖ Երեխայի և ընտանիքի կենտրոններում հուզական բարեկեցությունը մշտապես եղել է մատուցվող ծառայությունների առանցքում՝ ամուր հիմքեր ստեղծելով երեխաների սոցիալականացման համար՝ լինի դա ՍՄԱՐԹ-ում, դպրոցում, թե տանը։ 

«Ներածական շաբաթվա ընթացքում ուսանողներին գնահատելիս մենք չենք դիտարկում միայն նրանց ակադեմիական պատրաստվածությունը։ Մենք վերհանում ենք հատուկ կարիքները և հասկանում՝ արդյոք անհրաժեշտ է որոշ դեպքերում ցուցաբերել անհատական մոտեցում տվյալ ուսանողի պարագայում»։
— Նախշուն Աֆանեսյան, ՔՈԱՖ-ի Սոցիալական աշխատանքի ծրագրերի ղեկավար

«Հուզական ինտելեկտ» ծրագրի մեկնարկը մեկնարկով ՔՈԱՖ-ն ինստիտուցիոնալացնում և նոր մասշտաբի է հասցնում իր տարիների հանձնառությունը։ Սա երաշխիք է, որ ՍՄԱՐԹ-ի յուրաքանչյուր ուսանող կտիրապետի ոչ միայն հաջողության հասնելու գործիքակազմին, այլև կունենա առաջնորդելու համար անհրաժեշտ հուզական ամուր հենք։